Can çıkar, huy çıkmaz mı?
Akılsız hayvanı bile ehlileştirmek, bazı alışkanlıklar kazandırmak mümkündür. Mesela av hayvanına, avını yememesi, tuttuğu avı getirmesi öğretilebiliyor. Akıllı insanın terbiyesi ise daha kolaydır. Dinimiz de, nefsimizi terbiye etmemizi, nefsini terbiye edenlerin iki cihan saadetine kavuşacağını bildiriyor. Nefsimizle cihadın önemi büyüktür. Hadis-i şerifte buyuruldu ki: (Asıl mücahid, Allahü teâlâya itaat uğrunda nefsi ile cihad edendir.) [Tirmizi]
Sual: Can çıkar, huy çıkmaz deniyor, kötü huy değişmez mi?
CEVAP
Can çıkar, huy çıkmaz sözü, gazap, şehvet gibi
insanın fıtratında olan şeylerin tamamen yok edilemeyeceğini bildirmek
için söylenmiştir. Terbiye etmek başka, yok etmek başkadır. Nasihat ile
insan terbiye edilebilir. Onun için Kur'an-ı kerimde mealen buyuruluyor
ki:
(Nasihat et, nasihat müminlere elbette fayda verir.) [Zariyat 55]
Huyu değiştirmek mümkün olduğu için, çocuk terbiyesi hakkındaki hadis-i şeriflerde buyuruldu ki:
(Çocuğu güzel terbiye, evladın babasındaki haklarındandır.) [Beyheki]
(Evladınıza ikram edin, onları edepli, terbiyeli yetiştirin!) [İbni Mace]
(Çocuğu terbiye etmek, tonlarla sadakadan daha sevaptır.) [Tirmizi]
(Hepiniz, bir sürünün çobanı gibisiniz. Çoban sürüsünü koruduğu gibi,
siz de evinizde ve emriniz altındakileri Cehennemden korumalısınız!
Onlara Müslümanlığı öğretmezseniz, mesul olursunuz.) [Müslim]
Peygamber efendimiz, (Ahlakınızı güzelleştirin) buyurdu. (Din nedir) diye sual edilince de, (Din, güzel ahlaktır) buyurdu.
Şu halde dinin emirlerine uyup yasak ettiklerinden kaçan kimse, huyunu
değiştirip güzel ahlaka sahip olur. Güzel ahlakın ne olduğu sorulduğu
zaman da buyurdu ki:
(Güzel ahlak, gelmeyene gitmek, vermeyene vermek ve zulmedeni affetmektir.) [Hakim]
Akılsız hayvanı bile ehlileştirmek, bazı alışkanlıklar kazandırmak
mümkündür. Mesela av hayvanına, avını yememesi, tuttuğu avı getirmesi
öğretilebiliyor. Akıllı insanın terbiyesi ise daha kolaydır. Dinimiz de,
nefsimizi terbiye etmemizi, nefsini terbiye edenlerin iki cihan
saadetine kavuşacağını bildiriyor. Nefsimizle cihadın önemi büyüktür.
Hadis-i şerifte buyuruldu ki:
(Asıl mücahid, Allahü teâlâya itaat uğrunda nefsi ile cihad edendir.) [Tirmizi]
Bir erik çekirdeği, ne elmadır, ne de eriktir. Bu çekirdek, toprağa
konur, sulanıp gübrelenirse erik ağacı olabilir. Bu ağaçtan da erik
alınabilir. Bu ağaca ne kadar bakılırsa bakılsın, erik çekirdeğinden
elma olmaz.
İşte bunun gibi, gazap ve şehvet terbiye ile yok edilemez. Zaten dinimiz
de bunların yok edilmesini değil, terbiye edilmesini emrediyor. Terbiye
edilince de zararları önleniyor. Mesela gazabı saldırganlık derecesinde
olmak kötü olduğu gibi, gazabın tamamen yok olması da zararlıdır.
Tehlikelere karşı koyamaz. Terbiye ile itidal sahibi olunabilir. İsraf
da, cimrilik de kötüdür. İkisinin ortası cömertliktir. Terbiye ile, dine
uymakla insan cömert olabilir. Dinimiz, aşırılıklardan uzak, orta yolda
olmayı emretmektedir. Kur'an-ı kerimde mealen buyuruluyor ki:
(Sizi vasat bir ümmet kıldık.) [Bekara 143]
Hadis-i şerifte de buyuruldu ki:
(İşlerin hayırlısı vasat olanıdır.) [Beyheki]
[Vasat, ifrat ve tefritten, her türlü aşırılıklardan uzak olan demektir.]
Kusurları bilmek için
Sual: Kusurlarımı öğrenip düzeltmek istiyorum. Fakat kusurlarımı nasıl öğrenebilirim?
CEVAP
İmam-ı Gazali hazretleri buyuruyor ki:
İnsanların bazıları, hatta çoğu, kendi kusurunu bilemez. Elin gözündeki
çöpü görür de, kendi gözündeki merteği göremez. Alışkanlık haline
getirdiğimiz kusurlarımızın hata olduğunu bile düşünmeyiz. Kusuru
öğrenmenin birkaç yolu:
1- Bir şey öğrenmek isteyen, o hususta kendini talebe
kabul etmelidir. Yaşı kendinden küçük de olsa, bilmediği hususlarda
bilenlere sormalıdır. Kalbin kusurlarını bilen, ilmiyle amil salih
birinden kusurlarını ve tedavi çarelerini öğrenmelidir.
2- Kendisine kusurlarını gösterecek salih ve basiret sahibi bir
arkadaş bulmalı, kusurlarını söylemesi için ona rica etmelidir.
Hazret-i Ömer, Eshab-ı kiramdan bazılarına kusurlarını sorardı.
Akıllı kimse, daima kendini kusurlu görmelidir. Hakiki dostlarımızdan
başkasına kusurumuzun ne olduğunu sormak faydasızdır. Kimi dalkavukluk
eder, kusurlarımızı gizleyip söylemez. Kimisi de haset eder, kusur
olmayan şeyi kusur gibi gösterir.
Kusurumuzu samimi olarak söyleyen çıkarsa, kolay kolay kabul edemeyiz.
Halbuki başkalarının ikazı ile kusurlarımızı düzeltmemiz büyük
fazilettir.
Kötü huylarımız, zehirli yılan ve akrep gibidir. Birisi, ceketimizde bir
akrep olduğunu söylese, doğru söyleyip söylemediğine bakmadan hemen
ceketi çıkartırız. Kötü huylar ise akrepten daha tehlikelidir. Akrep en
fazlasından bizi zehirleyip öldürebilir. Fakat kötü huylar, sonsuz
felaketimize sebep olabilir. Kötü huylarımızı haber verene teşekkür
etmiyorsak, bizi ikaz ettiği için sevinmiyorsak, gerçekten kusurlu
olduğumuz anlaşılır.
Hele bir de, (Senin de şu kusurların var. Bir de bana nasihat mi
ediyorsun?) diyerek nasihati kabul etmediğimizi gösterirsek, kötü
olduğumuz iyice meydana çıkar.
Bu hâl, günahlarımızın çokluğu sebebiyle kalbimizin karardığını
gösterir. Daha açıkçası iman zayıflığından meydana gelmektedir.
Kusurlarımızı söyleyene teşekkür ve dua etmeliyiz!
3- Düşmanlarımız da kusurlarımızı dillerine dolayabilir. Çünkü
kin ve nefret gözlüğü ile bakan, kusurları daha kolay görür. Böyle bir
düşman, kusurlarımızı gizleyen dalkavuktan daha iyidir. İnsan tabiatı,
düşmanın ikazını hoş görmez. Fakat akıllı kimse, düşmanın sözlerinden
istifade etmeli, söylediği kusurları düzeltmeye çalışmalıdır.
4- Kusurlarımızı öğrenmenin bir başka yolu da, başka müslümanlara bakmaktır. Hadis-i şerifte buyuruldu ki:
(Mümin müminin aynasıdır.) [Taberani]
Başkasının kusurlarında kendi kusurlarını görür. Başkasında görüp
hoşlanmadığı şeylerden kendini temizler. Birçok salih kimse, kötü
insanın kötülüğünü görüp kendilerini ıslah etmişlerdir. Bir ayyaş
düşünün, fazla içtiğinden yol kenarına yatıp, kustuğunu köpekler
yalamaktadır. Bu hali gören kimse, ayyaşlığa özenmez. Bunun gibi
kumarbazın, hırsızın haline gıpta etmez. İyilerin iyiliklerine imrenir.
Bildirilen bu yollarla kusurlarımızı düzeltmemiz mümkündür.
5- İnsan kendi kusurlarını zor anlar. Güvendiği arkadaşına
sorarak da, kusurunu öğrenir. Sadık dost, arkadaşını, tehlikelerden,
korkulardan koruyan kimsedir. Böyle bir arkadaş bulunursa, bunu büyük
nimet bilmelidir. Onun tavsiye ve nasihatlerine kızmamalı, aksine çok
sevinmelidir. Mesela gıybetin, zinadan kötü olduğu, sevapları ateşin
kuru odunu yaktığı gibi yok ettiği hadis-i şeriflerle bildirilmiştir.
Biz gıybet etmeye başlayınca bir arkadaşımız, (Sus sevapların yanacak,
Cehenneme gideceksin) derse, bize iyilik mi etmiş olur yoksa kötülük mü?
İyilik ettiğine göre, böyle arkadaşa kızmak mı, yoksa minnettar kalmak
mı gerekir? Yanımızda bir arkadaşın gıybeti yapılınca, hemen müdahale
etmemiz gerekir. Çünkü hadis-i şerifte buyuruldu ki:
(Gıybet edilen kardeşini, gücü yettiği halde himaye etmeyeni Hak teâlâ dünya ve ahirette zelil eder.) [İ.Ebiddünya]
Kötü huylar, kalbi, ruhu hasta eder. Hastalığın artması, kalbin, ruhun
ölümüne sebep olur. Müslümanın önce kalbini temizlemesi gerekir. Çünkü
hadis-i şerifte buyuruldu ki:
(İnsanın bedeninde bir et parçası vardır. Bu iyi olursa, bütün
uzuvları iyi olur. Bu kötü olursa bütün organları bozuk olur. Bu
kalbdir.) [Beyheki]
Kalb, yürek denilen et parçasındaki gönüldür. Kötü huylar çoktur. Hepsi
için müşterek ilaç, hastalığı, zararını, sebebini, zıddını ve ilacın
faydasını bilmektir. Bu hastalığı kendinde teşhis etmek, aramak, bulmak
gerekir. Bu teşhisi herkes kendi yapmalıdır. Kendi yapamazsa, iyilerin,
salih kimselerin bildirmesi ile anlamalıdır.
Bize karşı kötülük yapan zalimleri affetmek, onlara iyilik yapmak bir
fazilettir. Fakat başkalarına zulmeden, Allahü teâlâya isyan edenlere
ihsan edilmez. Çünkü zalime ihsan edince mazluma haksızlık edilmiş olur.
Zalimlere, bid'at sahiplerine ve başkalarına zararı dokunan kimselerin
günahlarını açığa vurmakta mahzur yoktur. Bazen gerekir.
Sual: Kendimizde bulunan kötü huyları tespit için nasıl hareket etmeliyiz?
CEVAP
Hadis-i şerifte buyuruldu ki:
(Mümin, müminin aynasıdır.) [Taberani]
İnsan kendi kusurlarını zor anlar. Güvendiği arkadaşına sorarak da,
kusurunu öğrenir. Sadık olan dost, onu tehlikelerden, korkulardan
muhafaza eden kimsedir. Böyle bir arkadaş bulmak çok zordur. Bunun
içindir ki, İmam-ı Şafii hazretleri buyurdu ki:
Sadık dost ve halis kimya
Az bulunur, hiç arama!
Hazret-i Ömer de buyurdu ki:
Arkadaşım aybıma uyardı beni,
Kardeşlik sünnetinin budur temeli!
Düşmanlarının kendisine karşı kullandıkları kelimeler de, insana
ayıplarını tanıtmaya yarar. Çünkü düşman, insanın ayıplarını arayıp,
yüzüne çarpar. İyi arkadaşlar ise, insanın ayıplarını pek görmezler.
Birisi İbrahim Ethem hazretlerine aybını, kusurunu bildirmesi için
yalvarınca, (Seni dost edindim. Her halin, hareketlerin, bana güzel görünüyor. Aybını başkalarına sor) dedi.
Başkasında bir ayıp görünce, bunu kendinde aramak, kendinde bulursa,
bundan kurtulmaya çalışmak da, kötü huyların ilaçlarındandır. (Mümin müminin aynasıdır)
hadis-i şerifinin manası budur. Yani, başkasının ayıplarında, kendi
ayıplarını görür. Hazret-i İsa’ya, güzel ahlakını kimden öğrendin,
dediklerinde; (Birinden öğrenmedim. İnsanlara baktım. Hoşuma gitmeyen huylarından kaçınıp, beğendiklerimi ben de yaptım) buyurdu.
Hazret-i Lokman’a da (Edebi kimden öğrendin) dediklerinde, (Edepsizlerden) dedi.
Eshab-ı kiramın velilerin hayat hikayelerini okumak da iyi huylu olmaya sebep olur.
Sual: Kendimizde bulunan kötü bir huydan kurtulmak için ne yapmak gerekir?
CEVAP
Kendinde kötü huy bulunan kimse, buna yakalanmanın sebebini
araştırmalı, bu sebebi yok etmeye, bunun zıddını yapmaya çalışmalıdır.
Kötü huydan kurtulmak, bunun zıddını yapmak için çok uğraşmak gerekir.
Çünkü insanın alıştığı şeyden kurtulması zordur. Kötü şeyler nefse tatlı
gelir. İnsanın, kötü şey yapınca, arkasından riyazet çekmeyi, nefse güç
gelen şey yapmayı âdet edinmesi de, faydalı ilaçtır. Mesela, bir
kötülük yaparsam, şu kadar sadaka vereceğim veya oruç tutacağım, gece
namazları kılacağım diye yemin etmelidir. Nefs, bu güç şeyleri yapmamak
için, onlara sebep olan kötü âdetini yapmaz. Kötü ahlakın zararlarını
okumak, işitmek de, faydalı ilaçtır. Bu zararları bildiren hadis-i
şerifler çoktur. İslam Ahlakı kitabındaki hadis-i şeriflerden birkaçı şöyledir:
(Allah katında kötü huydan büyük günah yoktur.) Çünkü, bunun günah olduğunu bilmez. Tevbe etmez. İşledikçe, günahı kat kat artar.
(İnsanların hiç çekinmeden, sıkılmadan yaptıkları günah, kötü huylu olmaktır.)
(Her günahın tevbesi vardır. Kötü ahlakın tevbesi olmaz. İnsan, kötü huyunun tevbesini yapmayıp, daha kötüsünü yapar.)
(Sıcak su, buzu erittiği gibi, iyi ahlak da, hataları eritir. Sirke,
balı bozduğu gibi, kötü ahlak da, hayratı, hasenatı mahveder.)
Sual: Huy değişir mi? Kötü alışkanlıklarda çevrenin rolü nedir?
CEVAP
Alışkanlık, bir şeyi tekrarlayarak kolaylıkla yapabilme melekesidir. Huy, kalb ile ruhun melekesi, alışkanlığıdır. Yerleşmiş olan huya meleke denir. Geçici olan huya hâl
denir. Mesela gülmek, utanmak, birer hâldir. Cömertlik, cesaret, birer
melekedir. Huy, meleke demektir. Ara sıra hayır işlemek huy değildir.
Her zaman hayır işlerse, cömert huylu olur. Fakat kendini zorlayarak
yaparsa, yine cömert huylu olmaz. Kolaylıkla, seve seve yaparsa, huy
denir. Huy, iyi veya kötü iş yapmaya veya, iyi ve kötü olmayan şeye
sebep olur. Bunlar üçe ayrılır. İlkine fazilet veya güzel huy denir. Cömertlik, yiğitlik, böyledir. İkincisine rezalet veya kötü huy denir. Cimrilik böyledir. Üçüncüsüne sanat denilir. Terzilik, çiftçilik gibi.
Âlimler huyun değişip değişmemesi hakkında diyorlar ki:
1- Huy değişmez. Çünkü bir hadis-i şerifte, (Bir
dağın yerinden ayrıldığını işitirseniz tasdik edin. Ama bir kişi huyunu
değiştirmiştir derlerse tasdik etmeyin. Çünkü insanın yaratılışındaki
huy devam eder) buyuruluyor. Bu bakımdan portakal çekirdeğinden
ceviz olmaz. Gazap, şehvet gibi insanın fıtratında olan şeyler yok
edilemez. Onun için can çıkar huy çıkmaz denmiştir.
2- Huyun, insanla birlikte yaratılmış olanı değiştirilemez, sonradan hasıl olanı değişebilir. Evet
gazap ve şehvet terbiye ile yok edilemez. Fakat dinimiz de bunların yok
edilmesini değil, terbiye edilmesini emrediyor. Terbiye edilince de
zararları önleniyor. Terbiye etmek başka, yok etmek başkadır. Nasihat ile insan terbiye edilebilir. Onun için Kur'an-ı kerimde mealen, (Nasihat et, nasihat müminlere elbette fayda verir) buyuruluyor. (Zariyat 55)
(İnsan huyunu değiştiremez. Çünkü yaratılıştaki huy devam eder) hadis-i şerifi, yaratılışta olan huyların değişmeyeceğini gösterir. Fakat, (Huyunuzu
güzelleştirin) (Herkes, Müslümanlığa elverişli olarak dünyaya gelir.
Bunları sonra anaları babaları, gayri müslim ve imansız yapar)
hadis-i şerifleri de, huyun değişebileceğini gösterir. Evet portakal
çekirdeğinden ceviz olmaz. Fakat bakıp, aşılanırsa, çekirdeksiz tatlı,
iri portakal olur. Akılsız hayvanı bile ehlileştirmek, ona bazı
alışkanlıklar kazandırmak mümkündür. Mesela av hayvanına, avını
yememesi, tuttuğu avı getirmesi öğretilebiliyor. Akıllı insanın
terbiyesi, huyunun değiştirilmesi ise daha kolaydır.
3- Huy sonradan elde edilir ve değiştirilebilir. Âlimlerinin çoğu bu üçüncü görüşü benimsemişlerdir. Onlara göre;
(Evladınıza ikram edin, onları edepli, terbiyeli yetiştirin!),
(Hepiniz, bir sürünün çobanı gibisiniz. Çoban sürüsünü koruduğu gibi,
siz de evinizde ve emriniz altındakileri Cehennemden korumalısınız!
Onlara Müslümanlığı öğretmezseniz, mesul olursunuz) hadis-i
şerifleri gösteriyor ki, insanlar iyiliğe elverişli olarak doğar. Sonra,
nefsin kötü arzuları ve güzel ahlakı öğrenmemek ve kötü arkadaşlarla
düşüp kalkmak, çevrenin etkisiyle kötü huyları meydana getirir.
Kötü alışkanlık, haram işlemeye alışmak demektir. Haram olmayan şeyi
kullanmaya, mesela çay içmeye kötü alışkanlık denmez. İçki, kumar,
esrar, zina alışkanlığı [bağımlılığı] birer kötü alışkanlıktır. Kötü
alışkanlıklara elini veren kolunu alamaz. Onun için alışmış kudurmuştan beterdir denir.
Kötü alışkanlıklara çevrenin etkisi büyüktür. Çevreyi değiştirmeli, iyi
insanlarla beraber olmalı, her haramdan kaçmaya çalışmalı ve bilhassa
namazı asla aksatmamalıdır. Çünkü cenab-ı Hak, (Namaz insanı fahşa ve münkerden, [yani her türlü kötülükten] alıkoyar)
buyuruyor. Salih kimselerin kontrolü altında namaza devam eden kimse,
her türlü kötü alışkanlıktan kurtulur, tertemiz insan olur.
Oruç ile, insan güçlü bir irade kuvveti kazanır. Alkol, uyuşturucu gibi,
kötü alışkanlıklardan oruç vesilesi ile kurtulanlar çok görülmektedir.
Allah’ın emri olduğu için, ramazanda bir ay oruç tutan bir Müslüman,
Allahü teâlânın emirlerini yapmak alışkanlığını da kazanır. Böylelikle,
Onun başka emirlerini yapmaya da gayret ve kabiliyet elde eder.
Tembellikten kurtulmak için, önce bunun kötülüğünü bilmeli, ondan sonra da tedavisine bakmalıdır. (İnsan, ancak çalıştığının faydasını görür) mealindeki âyet-i kerimeyi düşünmelidir. Resulullah efendimiz tembellikten Allahü teâlâya sığınmış, (Ya Rabbi, beni, tembellikten koru!)
diye dua etmiştir. Tembelliğin ilacı, çalışkanlarla konuşmak, tembel,
uyuşuk kimselerden kaçınmak, Allahü teâlâdan haya etmek lazım geldiğini
ve azabının şiddetli olduğunu düşünmektir. Dinini iyi bilen salih
kimselerle görüşmelidir. Sabah namazına uyanmak için çalar saat gibi bir
tedbir almalı. Birkaç gece kalkınca, artık âdet olur, uyanmak
kolaylaşır. Bir insan bir işin kendisi için faydalı olacağına
inanmadıkça, yeni bir şeyi kabul etmez, eski alışkanlığından da
vazgeçemez.
İyi işleri yapmaya kendini zorlayan, güzel huyları elde edebilir. Mesela
hat kabiliyeti olan, hiç hat ile uğraşmazsa, gizli kabiliyeti meydana
çıkmaz. Fakat bu sanatla uğraşmaya çalışırsa, güzel yazı yazabilir.
Güzel huyları itiyat hâline getirmek, güzel huylu olmayı kolaylaştırır.
Cimri bir kimse, hayır yapmayı, tanıdıklarına ziyafet vermeyi âdet
hâline getirirse, cimrilikten kurtulması mümkündür. Alışkanlık hâline
gelen küçük günah da, büyük günah olabilir. Büyük günaha alışan da küfre
düşebilir.
Sual: Ahlak değişmez mi?
CEVAP
Herkesin ahlakı değişebilir. Hiçbir kimsenin huyu,
yaratılıştaki gibi kalmaz, sonradan değişebilir. Ahlak değişmeseydi,
Peygamberlerin gönderilmesi hâşâ faydasız, lüzumsuz olurdu. Terbiye ve
ceza usulleri abes olurdu. İlmin ve terbiyenin fayda sağladığı her zaman
görülmüştür. O halde, ahlakın değiştiği güneş gibi meydandadır. Ancak,
bazı huylar pek yerleşmiş, ruhun özelliği gibi olmuştur. Böyle huyları
değiştirmek, yok etmek pek zor olur. Böyle ahlak, en çok, cahil, kötü
kimsede bulunur. Bunu değiştirmek için ağır riyazet ve çok mücahede
gerekir. Nefsin isteklerini yapmamak için çalışmaya Riyazet, nefsin istemediği şeyleri yapmaya Mücahede denir.
İnsanlar iyiliğe, yükselmeye elverişli olarak doğar. Sonra, nefsin kötü
arzuları ve güzel ahlakı öğrenmemek ve kötü arkadaşlarla düşüp kalkmak,
kötü huyları meydana getirir. Hadis-i şerifte buyuruldu ki:
(Her çocuk, Müslümanlığa elverişli olarak dünyaya gelir. Bunları sonra anaları babaları, yahudi, hıristiyan veya dinsiz yapar.) [Taberani]
Sual: İyi huylu olmak ve iyi ahlakı muhafaza edebilmenin çaresi nedir?
CEVAP
Kötü niyet ile olmayan hikmet, adalet, iffet ve şecaat, iyi
ahlakın kaynağıdır. İyi huylu olmak için ve iyi ahlakını muhafaza
edebilmek için, salih kimselerle, iyi huylularla arkadaşlık etmelidir.
İmam-ı Rabbani hazretleri buyuruyor ki:
(Kurtulmanın tek çaresi vardır, o da kurtulanlarla beraber olmaktır.)
İnsanın ahlakı, arkadaşının huyu gibi olur. Ahlak, hastalık gibi
bulaşıcıdır. Kötü huylu ile arkadaşlık etmemelidir. Hadis-i şerifte, (İnsanın dini, arkadaşının dini gibi olur) buyuruldu.
Faydasız şeylerden, oyunlardan, zararlı şakalaşmaktan ve münakaşa
etmekten sakınmalıdır. İlim öğrenmeli ve faydalı işler yapmalıdır.
Ahlakı bozan, şehveti harekete getiren seks, fuhuş kitapları okumamalı,
böyle radyo ve televizyondan sakınmalıdır. İyi huyların faydaları ve
haramların zararları ve Cehennemdeki azapları, hep hatırlanmalıdır.
Mal mevki arkasında koşanlardan hiçbiri muradına kavuşamamıştır. Malı,
mevkii hayır için arayan ve hayır işlerde kullanan, rahata, huzura
kavuşmuştur.
Mal, mevki gaye olmamalı, hayra vasıta olmalıdır. Mal mevki, bir deryaya
benzer. Çok kimse, bu denizde boğulmuştur. Allahü teâlâdan korkmak, bu
deryanın gemisidir. Hadis-i şerifte, (Dünyada, kalıcı değil, yolcu gibi yaşamalı! Öleceğini hiç unutmamalı!) buyuruldu. İnsan, dünyada baki değildir. Dünya zevklerine daldıkça, dertler, üzüntüler, güçlükler artar.
Aşağıdaki hadis-i şerifleri hiç unutmamalıdır:
(Kişi, az ibadet etse de, güzel ahlakı ile en yüksek dereceye kavuşur.) [Taberani]
(İnsan, güzel huyu ile, Cennetin en üstün derecelerine kavuşur. [Nafile]
İbadetlerle bu derecelere kavuşamaz. Kötü huy, insanı Cehennemin en
aşağısına sürükler.) [Taberani]
(İbadetlerin en kolayı, az konuşmak ve iyi huylu olmaktır.) [İbni Ebid-dünya]
Birinin gündüzleri oruç tuttuğu, geceleri namaz kıldığı, fakat kötü
huylu olduğu, dili ile komşularına, arkadaşlarına eziyet ettiği
söylendiğinde, Peygamber efendimiz cevabında, (Böyle olmak iyi değildir. Gideceği yer, Cehennem ateşidir) buyurdu.
İnsan günahını ne kadar çok büyük görürse o kadar iyidir. Fakat günahı
yüzünden Allahü teâlânın sonsuz rahmetinden ümit kesmek caiz değildir.
Hadis-i şerifte buyuruluyor ki:
(Allahü teâlâ buyurdu ki: İşlediği günahı affımın yanında büyük
görene gazaplanırım. Eğer acele etmek şanımdan olsaydı, acele ceza
verseydim, rahmetimden ümit kesenlere acele ceza verirdim.) [Deylemi]
Allahü teâlâ, tevbe edilen günahları affeder.