İmam-ı Beyheki
Meşhur hadis ve fıkıh âlimi. İsmi Ahmed bin Hüseyin, künyesi Ebu Bekir'dir. Nişabur'un Beyhek kasabasından olduğu için Beyheki diye meşhur olmuştur. Beyhek kasabasına bağlı Hüsrevcird köyünde 994 (H. 384) senesinde doğdu, 1066 (H. 458)da Nişabur'da vefat etti.
Küçük yaşta ilim
tahsiline başlayan Beyheki zekasının keskinliği, hafızasının kuvveti,
öğrendiği şeyler üzerindeki arzusu ve ilim öğrenmekteki ihlası ile
hocalarının dikkatlerini üzerine topladı. Beyheki; Horasan, Bağdat, Kufe
ve Mekke gibi ilim merkezlerinde zamanın âlimlerinden akli ve nakli
ilimleri tahsil etti. Yüzden fazla hocadan hadis öğrendi. Ebul-Feth
Nasır bin Muhammed Ümeri'den fıkıh ilmini, Hakim'den hadis ilmini, İbni
Fürek'ten kelam ilmini, Ebu Ali Rodbari'den tasavvuf ilmini öğrendi.
Büyük âlim oldu, kendisine ilmin minaresi denildi. Pek çok âlim
yetiştirdi. Şeyhülislam Ebu İsmail el-Ensari, Zahir bin Tahir, Ebu
Abdullah el-Feravi, oğlu İsmail bin Ahmed onun yetiştirdiği
âlimlerdendir.
Kelam ilminde Ehl-i sünnet itikadına büyük hizmetler yaptı. Çeşitli
ilimlerde bilhassa hadis, fıkıh ve kelam ilmine ait yüzlerce eser yazdı.
Horasan'da hadis ilminde onun izni olmadan, o icazet (diploma) vermeden
kimse hadis ilminden söz edemezdi. Şafii fıkhı öğretmesi için Nişabur'a
çağrıldı. Her ne kadar memleketine dönmek istediyse de 9 Nisan 1066 (H.
10 Cemazilevvel 458) da vefat etti. Cenazesi yakın olan Beyhek
kasabasına götürüldü.
İlim ve fazilette yüksek bir zat olan Beyheki hazretleri, devamlı okur,
araştırır, tasnif eder, eserlerini öğrencilerine okutur, ilimle meşgul
olur, fakirliğe sabreder, halinden hiç şikayet etmezdi. Az yer az
içerdi. Kırk dört yaşından sonra vefatına kadar otuz sene bayram günleri
hariç devamlı oruç tutmuştur.
Eserleri
1) Es-Sünen-ül-Kübra: Hadis-i şerif kitabı olup, on cilttir. Eshab-ı
kiram ve Tabiinin isimleri, senet ve ravileri içerisine alan bir
fihristi vardır.
2) Es-Sünen-üs-Sugra: İki cilttir.
3) Kitabü'l-Esma ves-Sıfat: İki cilttir.
4) Delail-ün-Nübüvve: Üç cilttir.
5) Menakıb-üş-Şafi
6) Marifet-üs-Sünen vel Asar: Eser dört cilttir.
7) Şu'ab-ül-İman
8) Et-Tergib vet-Terhib
9) Kitab-üz-Zühd-il-Kebir
10) El-Ba'sü ven-Nüşur
11) Fedail-üs-Sahabe
12) El-Medhal iles-Sünenil-Kübra
13) El-Mebsut
14) El-Adab
15) El-İtikad ala Mezhep-is-Selefi Ehlis-Sünneti vel-Cema'a
16) Ahkâm-ül-Kur'an