İsmi Abdullah’tır. Babası göz tabîbi olduğu için, Kaddâh diye bilinirdi. Doğum târihi belli değildir. İran’daki Ahvâz şehrinde doğdu. Sebeiyye sapık fırkasının fikirlerinden etkilenmiş, Karâmita denilen fırkaya te’sirli olan fikirleri ortaya atarak yaymaya çalışmıştır. Basra’ya, oradan Suriye’ye gidip gizli bir teşkilât kurdu. Dâî denilen adamları vâsıtasıyla her tarafta bozuk fikirlerinin yayılmasına çalıştı. Mısır’daki Fâtımî İsmâilî devletinin kurulmasında büyük rol oynadı. 871 (H.261) senesinde öldü.
Babası, Ca’fer-i Sâdık’ın âzâdlı kölesi olan Meymûn bin Deysân, aslen İranlı bir mecûsî yâni ateşperest idi. Kur’ân-ı kerîm âyetlerinin ve hadîs-i şerîflerin zâhirî mânâlarından başka, bâtını mânâlarının da bulunduğunu iddiâ etti. Meymûn bin Deysân evvelâ, kendisinin, Muhammed bin İsmâil bin İmâm-ı Ca’fer-i Sâdık’ın neslinden geldiğini iddiâ etti. Bir çok câhil kimseyi kandırmaya muvaffak oldu.
Abdullah bin Meymûn el-Kaddâh, küçük yaşından îtibâren çeşitli ilimleri tahsîl edip, bir çok kitap okudu. Babasının bozuk itikâdını aynen kabûl eden Abdullah bin Meymûn, bunları yaymaya devâm etti. Mecûsî olduğu hâlde müslüman gibi görünerek, müslümanları aldatmak ve bozuk fikirlerini onlara telkin edebilmek için, gerekli her türlü hîle ve tuzakları ve bunların nasıl kurulup uygulanacağına dâir sırları babasından öğrenmiş, bu konuda uzmanlaşarak onu bile geçmiştir. Câhil kimselere, mecûsîliğin temel sapık inanışlarını, islâm dînindenmiş gibi gösterip, babasının ortaya attığı bâtınîlik fikirlerini yaymaya çalıştı. Müslüman olmadığı hâlde, takvâ sâhibi müslüman ve tasavvuf ehlindenmiş gibi görünerek, Horasan ve Kûhistân beldelerinin ahâlisi arasında meşhûr oldu. Yakın zamânda müslüman olmuş ve eski inanış ve âdetlerini tamâmen bırakmayan câhiller arasında bâzı fikirlerini sinsice kabûl ettirip, oldukça taraftar buldu.
Ayet-i kerîmelerin ve hadîs-i şerîflerin, bir bâtın, bir de zâhir hükmü olduğunu söyleyerek, cenâb-ı Allah’ın; yakın dostlarına, namaz, zekât ve benzeri ibâdetleri emr etmediğini, ayrıca bir çok şeyleri bunlara helâl, bir çok haramları mubah kıldığını söyledi. Annelerle ve kız kardeşlerle evlenmede bir beis olmadığını bildirdi. Bu gibi haramların ve ibâdetlerin halkın avam kısmıyla ilgili olduğunu, havâssın yâni üst tabakanın böyle şeylerle mükellef olmadığını söyleyerek, mecûsîlikteki bir çok bâtıl inanışları, İslâm dînindenmiş gibi göstermeye çalıştı. Asıl gâyesini gizleyebilmek için, hazret-i Peygamberin Ehl-i beytinden olduğunu iddiâ ederek, halkı kendine çekmeye çalıştı. Bu sapık fikirleri, kurduğu gizli teşkilâtın dâî adı verilen propagandacıları ile İslâm ülkelerinde yaymaya çalıştı. Bu kimseler gittikleri beldelerde, önce ibâdet ve zühdle uğraşarak halkı aldatıyorlar, insanların iyi niyetinden istifâde ederek, onların arasına, ihtilâfa sebeb olacak fitne ve fesâd tohumlarını ekiyorlardı. İslâm ülkesinin çeşitli beldelerine dağılan dâîler; matematik, zooloji, botanik, astronomi, astroloji ve kimyâ gibi ilimleri öğrenerek, okumuş tabaka arasına da ilmî hüviyetlerle giriyorlardı.
Kerh ve İsfehân civarında, Dendân lakâbı ile meşhûr olan Muhammed bin Hüseyn isimli îtibâr sâhibi birisi vardı. Arablara karşı kin ve düşmanlık besliyor, Arab olmaylanlarla irtibat kurup etrâfına adam topluyordu. Bu fırsattan istifâde etmesini bilen Abdullah bin Meymûn el-Kaddâh, hemen onun yanına varıp yapacağı işler hususunda bilgi verdi. Asıl düşündüğünü gizleyip, takıyye yapmasını tavsiye etti. Bu hususta, hazret-i Muhammed’in Ehl-i beytinin tarafdârlarından olduğunu söyleyip, diğer Sahâbe-i kirâma söğmesini, bu şekilde müslümanlar arasına ikilik sokup, İslâm dînini içerden yıkabîleceğini bildirdi. Dendân, Abdullah bin Meymûn’un fikirlerini beğenerek, ona, propagandacılarına dağıtmak üzere çok mal ve servet verdi. Bu suretle, çeşitli bölgelere propagandacılar gönderip, fikirlerini bunlar vâsıtası ile yaymaya çalıştı.
Abdullah bin Meymûn, sapık fikirlerinde daha da ileri giderek, peygamberlik iddiâsında bulundu. Fakat halk geç de olsa münâfık olduğunu anlamıştı. Sonunda ahâli, fikirlerine karşı çıkarak öldürmek isteyince, Basra’ya kaçtı. Tek gâyesi İslâmiyeti içerden yıkmak ve bir Pers devleti kurmak olan Abdullah bin Meymûn el-Kaddâh, orada da kendisinin Muhammed bin İsmâil bin Ca’fer es-Sâdık’ın neslinden olduğunu iddiâ edip tarafdâr topladı. Fakat Ehl-i sünnet olan uyanık müslümanlarca sapıklık ve hileleri kısa sürede anlaşılınca tutunamayıp, Şam’a kaçtı. Şam’da, Ahmed isminde bir oğlu oldu. Orada da fikirlerini yaymaya çalıştı. Daha sonra Karmatîliği kuracak olan Hamdan bin Karmat’la karşılaşıp, ona bozuk fikirlerini telkin etti. 871 (H.261) senesinde öldü.
Soyundan gelen kimselerce kurulacak olan Fâtimî devletinin temellerini atan Abdullah bin Meymûn el-Kaddâh ölünce, oğlu Ahmed fikirlerini yaymaya devâm etti. Abdullah bin Meymûn’un ölümünden yıllar sonra, kurulmasını düşündüğü ve bütün çalışmalarını onun için yaptığı Fâtimî devleti kuruldu. Bu suretle İslâm dünyâsında yeni bir fitne uyandırılmış oldu. (Bkz, Fâtimîler.)
Abdullah bin Meymûn’un bozuk fikirlerinin câhil insanlar tarafından kabûl görmesinin sebebi, kurduğu gizli dâî teşkilâtı ve propaganda sistemidir. Dâîler bir kimseyi kandırmak istedikleri zamân, hemen açılmazlardı. Evvelâ neye önem verdiğini ve inancını öğrenirler, sonra da kâbiliyetine göre ona sorular sorarlardı. Dâîlerin; “Çorak yere tohum ekmemek” yâni fikirlerini kabûl etmeyecek kimselere açılmamak başlıca prensipleriydi. Başlangıçta, fikirlerini kabûl etmeye müsâit gördükleri kimselerin fikirlerine uyar görünürler, sonra onu âyet-i kerîmelerin zahirî mânâları hakkında şüpheye düşürürlerdi. Böylece onun merakını, artırırlar ve sırlarının yemînsiz olarak kimseye söylenemiyeceğini belirtirlerdi. İstekli olan kimseden ahd ve yemîn aldıktan sonra, tedrîcen açılırlardı. Bu sistemin en son merhalesi, dâîlik olup, insanların İslâm dîninden çıkmasını te’mindi.
Abdullah bin Meymûn ve ona tâbi olanların temel inanışları şöyle özetlenebilir: Kur’ân-ı kerîm ve hadîs-i şerîflerin zâhir yâni açık mânâlarına inanmayıp, bâtınî mânâ dedikleri kendi uydurdukları değişik mânâları verirler. Zâhirî mânâlara göre amel etmek haramdır ve cevizin kabuğu değil, içi, özü işe yarar derler.” Bunlar, İsmâil bin Ca’fer es-Sâdık’ın imâmetini kabûl ettikleri için İsmâiliyye diye de adlandırılırlar (Bkz. Bâtınîlik).

 1) Muhtasar-ı Tuhfe-i İsnâ Aşeriyye; sh. 17
 2) El-Milel ven-Nihâl; cild-1, sh. 191, 198
 3) Fihrist; sh. 186
 4) Siyâset-nâme; sh. 184
 5) El-Kâmil fit-târih
 6) Kavâid-i Akâid-i Ali Muhammed; sh. 33, 49
 7) El-Fark beynel-firâk
 8) Tam İlmihâl Seâdet-i Ebediyye; sh. 459