İsmi, Muhammed bin Muhammed’dir. Künyesi Ebû Mansûr olup, Mâtüridî nisbesiyle meşhûr olmuştur. Doğum târihi kesin olarak bilinmemekte olup, Semerkand’ın Mâtürid kasabasında 852 (H.238)’de doğduğu tahmin edilmektedir. 944 (H.333)’de Semerkand’da vefât etti. Ebû Mansûr Mâtüridî’nin (r.aleyh) soyunun Eshâb-ı kirâmdan Ebû Eyyûb Hâlid bin Zeyd el-Ensârî’ye ulaştığı rivayet edilmektedir.
Küçük yaşta ilim tahsiline yönelen, Ebû Mansûr Muhammed Mâtüridî, İmâm-ı a’zam Ebû Hanîfe’nin naklen bildirdiği fıkıh ve kelâm bilgilerini, kelâm ilminde müctehid olan Ebû Nasr-ı İyâd’dan öğrendi. Diğer aklî ve naklî ilimleri de zamanının âlimlerinden tahsîl etti. Abbasî Devleti’nin zayıflamağa başladığı ve yeni İslâm devletlerinin kurulup, çeşitli siyâsî güçlerin ve îtikâdî fırkaların birbiriyle mücâdele ettiği bir dönemde yaşayan Ebû Mansûr Mâtüridî, kendini iyi yetiştirerek çeşitli kitaplar yazmak ve talebe yetiştirmek suretiyle Ehl-i sünnet itikadını yaydı. Hâkim Semerkandî adıyla meşhûr Ebü’l-Kâsım İshâk bin Muhammed, Ebû Muhammed Abdülkerîm bin Mûsâ el-Pezdevî, Ebü’l-Leys el-Buhârî ve Ebü’l-Hasen Ali bin Sa’îd gibi ilim ve takva yönünden yüksek âlimler, onun tedris halkasında yetiştiler. Ebû Mansûr Mâtüridî hazretleri, böylece İmâm-ı a’zam Ebû Hanîfe’nin, Tabiînin ileri gelenlerinden ve Eshâb-ı kirâmdan, onların da Peygamber efendimizden naklen bildirdiği îtikâd bilgilerini, yâni Ehl-i sünnet itikadını nakledenler vâsıtasıyla topladı. Bu bilgileri çeşitli aklî ve naklî delîllerle isbât etti. Yaşadığı coğrafî bölge ve zamanın şartlarında, Ehl-i sünnet îtikâdını müdâfâ ederek, açık bir şekilde îzâh eden Ebû Mansûr Mâtüridî, müslümanların bu doğru yolda kalmalarına çalıştı. İmâm-ı a’zam Ebû Hanîfe’nin, El-Fıkh-ul-Ekber, Er-Risâle, El-Fıkh-ul-Ebsat, El-Âlim vel-müteallim ve El-Vasıyye gibi îtikâdla ilgili kitâblarda bildirilen îtikâd bilgilerini aklî ve naklî delîllerle açıklayarak tasnif etti. Kendine has isbât ve ikna metoduyla çeşitli sapık fırkaların bozuk fikirlerine cevap verip, reddiyeler yazdı. Böylece temiz müslümanların sapıklıktan kurtulmalarına vesîle oldu. Ehl-i sünnet kelâmıyla ilgili hususlarda müctehid imâm oldu. Onun bildirdiği bu yola tabî olanlara Mâtüridiyye denildi. Ebû Mansûr Mâtüridî’den sonra da talebeleri, talebelerinin talebeleri bu kıymetli bilgileri, yazdıkları yüzlerce kitapla kendilerinden sonraki nesillere ulaştırdılar.
Hayâtını ilme ve Ehl-i sünnet itikadını yaymaya hasr eden Ebû Mansûr Mâtüridî’nin, yazdığı çok kıymetli eserlerin başlıcaları şunlardır?
1- Kitâb-üt-tevhîd: Bu kitapta sapık fırkaların yanlışlığını isbât edip, doğru îtikâd olan Ehl-i sünnet îtikâdını çok mükemmel bir şekilde açıklamıştır. Eser, 1970 senesinde Beyrut’ta yayınlandı.
2- Te’vîlât-ül-Kur’ân: Tefsîre dâir benzeri az bulunan bir eserdir. Semerkandî bu esere büyük bir şerh yazmıştır. Te’vîlâtü Ehl-is-sünne adıyla da bilinir.
3- Reddü Evâil-il-Edille lil-Ka’bi ve Beyânü vehm-il Mutezile: Mutezileyi reddeden ve çürüten bir eserdir.
4- Er-Reddü âlâ usûl-il-Karâmita: Karâmita fırkasını reddeden bir eserdir.
5- Reddu kitâb-il-imâme li Ba’zir-Revâfıza: Eshâb-ı kirâma düşman olanları reddeden bir eseridir.
6- Kitâb-ül-makâlât fil-kelâm: Kelâm ilmine dâir bir eseridir.
7- Me’haz-üş-şer’iyye: Fıkıh ilmine dâirdir.
8- Kitâb-ül-cedel: Usûl-i fıkıh ilmine dâir bu eserinden başka kitapları da vardır.
Peygamber sallallahü aleyhi ve sellem efendimizin; “Benî-İsrâil (yahûdîler), yetmişbir fırkaya ayrılmıştı. Bunlardan yetmişi Cehennem’e gidip, ancak bir fırkası kurtulmuştur. Nasârâ (hıristiyanlar) da, yetmişiki fırkaya ayrılmıştı. Yetmişbiri Cehennem’e gitmiştir. Bir zaman sonra benim ümmetim de yetmişüç fırkaya ayrılır. Bunlardan yetmişikisi Cehennem’e gidip, yalnız bir fırka kurtulur” buyurunca, Eshâb-ı kirâmın bu bir fırkanın kimler olduğunu sorması üzerine; “Cehennem’den kurtulan fırka, benim ve Eshâbımın gittiği yolda gidenlerdir” buyurdu. Cennet’e gireceği müjdelenen bu kurtuluş fırkası Ehl-i sünnetin İmâm-ı Maturidî tarafından naklen bildirilen bilgilerine Mâtüridiyye mezhebi, Ebû Mansûr Mâtüridî’ye tâbi olanlara da Maturidî denilmektedir. Amelde Hanefî mezhebine tâbi olanlar, îtikâdda Maturidî mezhebine tâbi olmuşlardır.

 1) Fevâid-ül-behiyye fî terâcim-il hanefiyye; sh. 95, 195
 2) Esmâ-ül-müellefîn; cild-2, sh. 21
 3) Miftâh-us-seâde; cild-2, sh. 21
 4) İşârât-ül-merâm an ibârât-il-imâm; sh. 23
 5) Kitâb-üt-tevhîd mukaddimesi
 6) Nazm-ül-ferâid; sh. 16
 7) Kitâb-ül-ensâb; sh. 498
 8) İthâf-üs-seâde; cild-2, sh. 5
 9) Tâc-üt-terâcim; sh. 59
10) Tabakat-ül-fukahâ; sh. 72 
11) Ketâibil-a’lâm il-ahyâr; v. 130
12) Tam İlmihâl Seâdet-i Ebediyye; sh. 439, 1001
13) Rehber Ansiklopedisi; cild-11, sh. 284
14) İlcâm-ül-avâm; sh. 5
15) İslam âlimleri Ansiklopedisi; cild-4, sh. 201