İsmi, Ahmed bin Abdullah olup, künyesi Ebû Nu’aym’dır. İsfehânî nisbesiyle bilinir, Hâfız’-ı İssehânî diye de meşhûrdur. 947 (H.336)’da İsfehan’da doğdu ve 1038 (H.430)’da orada vefât etti.
Tasavvuf büyüklerinden Şeyh Muhammed bin Yûsuf-i Benâ’nın torunu olan Ebû Nu’yam İsfehânî, küçük yaşta Şam, Bağdâd, Vâsıt, Nişâpur, Basra, Kûfe gibi ilim merkezlerini dolaştı. Câfer Huldî, Abdullah bin Ömer bin Şevzeb, Esâm, Ebû Bekr-i Acurrî ve Hattâbî gibi zamanının âlimlerinden hadîs, fıkıh, tasavvuf ve târih ilimlerini tahsil etti. Bilhassa hadîs tahsili için çok yerleri gezdi ve bir çok âlimden okuyup, icazet (diploma) aldı. Şafiî fıkhında yüksek dereceye ulaşıp, fıkıh ve tasavvuf bilgilerini kendinde topladı. En büyük gıdası ders vermek ve eser yazmak olan Ebû Nü’aym İsfehânî, ilim öğretip, pek çok âlim yetiştirdi. Kuşyâ bin Leyâlîrûz el-Cîlî, Ebû Sa’îd Malînî, Ebû Bekr bin Ebî Zekvânî, Hafız Ebû Bekr el-Hatîb gibi âlimler ileri gelen talebeleri arasında yer aldı. Pek çok kıymetli eser yazarak insanlara İslâm dîninin emir ve yasaklarını bildirdi.
Yazdığı paha bilçilmez eserlerinden bâzıları şunlardır: 1- Hilyet-ül-Evliyâ: Bu eser de; Hulefâ-i Râşidîn ile Aşere-i mübeşşerenin, Sahâbe-i kiramın, Tabiînin, Tebe-i Tabiinin hayâtlarına yer vermiş ve zamanına kadar yaşayan meşhûr âlimler ile evliyâullahın hayâtı; eserleri ve menkıbelerini anlatmıştır. Oldukça geniş ve kıymetli olan bu eseri, Ebü’l-Ferec İbn-ül-Cevzî Sıfat-üs-safve adıyla kısaltmıştır. Hilyet-ül-evliyâ’da; hâl tercemesi verilen zâtların rivayetlerine de yer verilmiş, bu bakımdan hadîs ilminde büyük ehemmiyet kazanmıştır. Hilyet-ül-evliyâ, Beyrut’ta ve Berlin’de basılmıştır. 2- Delâil-ün-Nübüvve, 3- Meârif-üs-sahâbe, 4- El-Müstahrec-alel-Buhârî, 5- El-Mustahrec alel-Müslim, 6- Târih-i İsfehân, 7- Fedâil-üs-sahâbe.

1) Tabakât üş Şâfiiyye; cild-5, sh. 310
2) Tezkiret-ül-Huffâz; cild-3, sh. 1057
3) Târihi Bagdâd; cild-12, sh. 451
4) Tam İlmihâl Seâdet-i Ebediyye; 751, 854,977, 1032
5) Rehber Ansiklopedisi; cild-4, sh. 314
6) İslâm Âlimleri Ansiklopedisi; cild-5, sh. 71
7 Eshâbı Kirâm; sh. 329