İsmi; Ali bin Ahmed bin Sa’îd bin Hazm olup, künyesi Ebû Muhammed’dir. İbn-i Hazm diye meşhûr olmuştur. Ceddi âzâdlı bir köle idi. 994 (H.384)’de Endülüs’ün Kurtuba şehrinde doğdu. 1064 (H.456)’da vefât etti.
Babası vezir olan İbn-i Hazm, çocukluğunda iyi bir terbiye almıştı. Ayrıca sarayda mükemmel bir eğitim ve öğretim gördü. Abdurrahmân Ebü Yezîd el-Ezdî, Ahmed İbn’ül-Cesûr ve zamanının diğer âlimlerinden hadîs, fıkıh, kelâm ve çeşitli ilimleri tahsîl etti. Öğreniminin ilk yıllarında İmâm-ı Mâlikin el-Muvatta’ını okudu. Bir ihtilâl sonucu babası vezirlik vazifesinden alınınca, ağır muamelelere mâruz kaldı. 1011 (H.402)’de babasının ölümünden sonra Kurtuba’dan ayrılarak, Almeria’ya, bir müddet sonra da Hısn’ül-Kasr’a gitti. Dördüncü Abdurrahmân’ın, Endülüs Emevî hükümdarı olduğunu haber alınca, Valensiye’ye gitti. Hükümdarın iltifat ve ihsanlarına kavuşup, vezirlik makamına getirildi. Vezirliği sırasında Gırnata önlerinde yapılan bir savaşta esir düştü ise de, bir müddet sonra serbest bırakıldı ve Kurtuba’ya döndü.
Beşinci Abdurrahmân Endülüs hükümdarı olunca, onu tekrar vezirliğe getirdi. Kısa bir müddet sonra Beşinci Abdurrahmân’ın katli ürerine hapse atıldı. Hapisten çıktıktan sonra, 1027 (H.418)’de Jativa’ya gitti ve kendisini tamamen ilme vererek, talebe yetiştirdi. İlk zamanlar Şâfiî mezhebine tâbi olan İbn-i Hazm, kelâm, hadîs ve fıkıh ilimlerine dâir kitaplar yazdı. El-Fasl adlı kitabında yer küresinin yuvarlık olduğunu ve döndüğünü âyet-i kerîme ve hadîs-i şerîflerle isbât etti. Daha sonra Zahîriyye mezhebinin mensublarından oldu ve bu mezhebin Endülüs’te kolay anlaşılıp yayılması için kitaplar yazdı. Sonraları bâzı sapık fikirler ileri sürerek, müctehid imamların ve diğer İslâm âlimlerinin kıymetini anlayamayıp kıyâsa ve taklide karşı çıktı. Özürlü veya özürsüz olarak namazı terk eden kimsenin bu namazı kaza etmesine gerek olmadığını, hayırlı işlerin namaz yerine geçeceğini ileri sürdü. Felsefeye dalıp âyet-i kerîme ve hadîs-i şerîflere, kendi aklına göre mânâ vererek, Ehl-i sünnetten ayrıldı ve sapıttı. Selef-i sâlihîni şiddetle tenkîd ederek, Eş’arîlere ve bilhassa bunların Sıfât-ı ilâhiyye’ye dâir bildirdikleri îtikâda şiddetle hücûm etti. Cidalci bir mîzâca sâhib olan, te’vili ve kıyâsı kabul etmeyen İbn-i Hazm; “Dinde kıyasla hüküm vermek helâl değildir. Kıyas bâtıldır ve bâtıl oluşu Allah katında kesindir. Bu konudaki delilimiz re’yin bâtıllığını isbâtlarken öne sürdüğümüz delillerin aynısıdır” dedi. İmâm-ı a’zam Ebû Hanîfe, İmâm-ı Eş’arî ve İmâm-ı Mâlik gibi büyük Ehl-i sünnet âlimlerini hafife aldı. Onun sapık fikirlerini az sayıda kimse kabul ettiğinden, fazla tarafdâr bulamadı. İbn-i Hazm’ın müctehid imamlara, kıyâs ve taklide karşı olan bu sapık fikirleri, zamanındaki Ehl-i sünnet âlimlerince tenkîd edildi. Fikirleri, ilk olarak Ebû Bekr bin el-Arabî, daha sonra da Süyûtî tarafından çürütülüp, Ehl-i sünnetten ayrıldığı açıkça ortaya kondu. Halkın zihnini bulandırdığı ve temiz îtikâdını bozduğu için, zamanın devlet adamları tarafından takibata uğrayan İbn-i Hazm’ın kitapları, işbiliye’de halkın gözleri önünde yakıldı.
Edebiyata dâir çalışmaları da olan İbn-i Hazm, Ehl-i sünnet büyüklerine saygısızlık gösterdiği için memleketinden sürüldü. Bir köşeye çekilip edebiyata ve felsefeye dâir bir çok eser yazdı. Oğlu Ebû Râfî’nin bildirdiğine göre, irili ufaklı 400 adet eser yazmıştır. Aralarında târihçi Humeydî’nin de bulunduğu, İslâm âlimlerini ve Ehl-i sünnet büyüklerini tekfir etmekten çekinmeyen bir grup talebe yetiştirdi ve 1064 (H.456) senesinde öldü.
İbn-i Hazm’ın çeşitli ilimlere dâir yazdığı 400 kadar eserinden bâzıları şunlardır:
1- Kitâb-ül-îmâmeti vel-hilâfe fî siyer-il-Hulefâ, 2- Tavk’ul-Hamâme fil-ülfe vel-ullâf, 3- Risâle fî fazl’il-Endülüs; Bu kitabında, Endülüs müslümanlarının yaptığı ilmî çalışmaları anlatmıştır. 4- Nüket’ül-Arûs fî tavârih’il-hulefâ: Târihe dâirdir. Mağrib ve Endülüs’deki Arab ve Berberî kabilelerinin şecereleri hakkında bilgi verir. 5- İbtâl’ül-kıyâs ver-re’y vel-istihsân vet-taklîd ve ta’lîl: Bu kitabında kıyâsın, istihsânın ve taklidin caiz olmadığına, Kitâb ve Sünnete uymadığına ve delîl olmadığına dâir indî mütâlâalarını yazmıştır. 6- Kitâb-ül-Ahlâk ve’s-siyer fî müdâvâten-Nüfûs: Ahlâk ilmine dâirdir. 7- Merâtib-ül-icmâ, 8- El-fasl, 9- El-Muhallâ. Bunlardan başka kelâm, siyâset, kıraat, hadîs, lisan ve edebiyata dâir pek çok eseri vardır. İbn-i Hazm’ın eserlerinden bâzıları Avrupa dillerine tercüme edilmiş, bir kısmı kaybolmuş, bir kısmı ise günümüze kadar gelmiştir.

 1) Vefeyât-ül-a’yan; cild-3, sh. 325
 2) Tarih-ul-Hükemâ; sh. 156
 3) Tezkiret-ül-Huffâz; cild-3, sh. 341
 4) Mu’cem-ül-üdebâ; cild-12, sh. 235
 5) Kâmûs-ul-a’lâm; cild-1, sh. 617
 6) Nefh-ut-tîb; cild-2, sh. 77
 7) Tam İlmihâl Seâdet-i Ebediyye; sh. 255, 434, 439, 504, 510, 1018, 1050, 1075
 8) Eshab-ı Kirâm; sh. 351
 9) Brockelmann Gal-1/399 Sup-1/692
10) Science and civilization in İslam; sh. 312
11) Encylopaedia of reliogon and ethics; cild-7, sh. 70
12) Hist de la philosophie İslamigue; sh. 312
13) En-Nebzel-el-Kâfiye fî Ahkâmi Usûli’d-Din Tercümesi; sh. 44
14) Tavk-ül-Hamâme; sh. 82
15) Müdâvât-ün-Nüfûs; sh. 54, 61