Zooloji ve botanik ilminde meşhûr oldu. İsmi Nadr bin Şumeyl bin Hûşe et-Temîmî el-Mâzinî’dir. Hicrî üçüncü, mîlâdî dokuzuncu asırda yaşadı. Doğum târihi bilinmemektedir. 820 (H.204) senesinde Merv şehrinde vefât etti. Aslen Basralıdır. Küçük yaşta ilim tahsîline başladı. Büyük âlim Halil bin Ahmed ve başkalarından okudu. Çeşitli ilim dallarında mütehassıs oldu. Fıkıh ve hadîs rivâyetinde sika yâni güvenilir bir âlim idi. Tâbiîn devri âlimlerinden Hişâm bin Urve, İsmail bin Ebî Hâlid, Humeyd-i Tavil, Abdullah bin Avn ve Hişâm bin Hassân’dan hadîs öğrendi. Yahya bin Maîn, Ali bin Medînî ve başkaları kendisinden hadîs rivâyetinde bulundular. Şâir olup, şiirleri meşhûrdur. Basra’dan Horasan’a gideceği zamân, içerisinde hadîs, nahiv, lügat, aruz ve siyer âlimlerinin de bulunduğu üçbin kişiyi bulan bir topluluk tarafından uğurlandı.
Harun Reşîd’in oğlu Halîfe Me’mûn; Nadr bin Şümeyl’i sever, meclisinde bulundurur, onun hikmetli sözlerini dinlerdi. Zamânının âlimleri tarafından medhedildi.
Ebû Hâtim onun hakkında; “Nadr, sika ve sünnet-i seniyyeyi en iyi bilen idi.” Abdullah ibni Mübârek; “Halil bin Ahmed’in talebelerinin en üstünü idi.” Abbâs bin Mus’âb; “Hadîs ve arabî ilimlerde imâm idi. Sünnet-i seniyyeyi Horasan ve Merv’de ilk ihya edendir” demektedirler.
Nadr bin Şumeyl ilim hakkında; “Kişi yemeği, içmeği ve açlığı unutmadıkça ilmin tadını alamaz” buyurdu.
Nadr bin Şumeyl, din ilimleri yanında fen ilimlerinde de çalışmalar yapıp, incelemelerde bulundu. Bilhassa zooloji, botanik ve sistematiğe dâir yazdığı eserlerle meşhûr oldu. İslâm medeniyetine hizmet etti. Eserlerinden bâzıları şunlardır:
1- Kitâb-üs-sıfât: Beş kısımdır: Birinci kısım, insanla çekirgenin yaratılışından ve kadınların sıfatlarından bahseder. İkinci kısım; büyük çadır ve evlerle, dağların, vâdilerin ve eşyânın sıfatlarından (özelliklerinden) bahseder. Üçüncü kısımda, ehemmiyetinden dolayı deveden bahseder. Dördüncü kısımda, koyun, kuş, güneş, ay, gece, gündüz ile kuyular ve havuzları anlatır. Beşinci kısım, ekin, üzüm, bakla isimleri, ağaçlar, rüzgârlar bulut ve yağmurlardan bahseder. 2- Kitâb-ül-envâ’, 3- El-Meânî, 4- Garâib-ül-hadîs, 5- El-Mesâdır, 6- El-Medhal âlâ kitâb-il-ayn, 7- El-Hamîm, 8- Eş-Şems vel-Kamer.

1) Mu’cem-ül-müellifîn; cild-7, sh. 217
2) El-A’lâm; cild-8, sh. 33
3) Vefeyât-ül-a’yân; cild-5, sh. 297
4) Tezkiret-ül-huffâz; cild-2, sh. 314
5) İshâmü ulemâ-il-Arab; sh. 384