İsmi, Sadaka bin İbrâhim el-Mısrî el-Hanefî eş-Şâzilî’ dir. Hayâtı hakkında kaynaklarda fazla bir bilgi yoktur. Tunus’da, Cebel Zafran yakınındaki Şâziliyye kasabasında doğduğu için Şâzilî nisbesiyle meşhûrdur. İlim öğrenmek için Mısır’a gitti. Din ve fen ilimlerini en iyi şekilde öğrenerek, tıp alanında söz sâhibi oldu.
Şâzilî’nin göz hastalıkları ve tedâvîsi oftalmoloji hakkında Kitab-ul-umdet il-kuhliyye fil-emrâd-il-basariyye adlı meşhûr bir eseri vardır. Eser beş ana bölüme ayrılmıştır. Birinci bölümde; gözün anatomisi ve fonksiyonu, ikinci bölümde; oftalmolojik genel bilgiler, üçüncü bölümde; önemli göz hastalıkları ve tedâvîleri, dördüncü bölümde; önemsiz olan göz hastalıkları, beşinci bölümde ise tıbbî maddeler anlatılmıştır.
Şâzilî, dokuzuncu asra kadar devâm eden arab oftalmoloji an’anesini devâm ettirmişse de, eserinde kendisine has orijinal gözlemlere ve pek çok yeniliklere yer vermiştir. Eserin birinci kısım dördüncü faslında gözün embriyolojik yapısını ele almış, sonra görme ile ilgili üç teoriyi bildirmiştir. Ona göre görme, hem aydınlatılmış görülecek cisimde, hem de gözün kendisinde ortaya çıkmaktadır. İbn-i Kâdî Ba’lbek isimli bir zâttan naklederek yirmiyedi türlü algılama ve sekiz görme durumu bildirmektedir. Birinci kısmın altıncı faslında gözün karşılaştırmalı anatomisini ve fizyolojisini vermektedir. Bu arada çeşitli hayvanlardaki gözlerin durumunu, büyüklüğünü, renklerini ve fizyolojisini vermektedir. İnsan gözünün ve insan beyninin dikkati çeken noktalarını vermekte ve pek çok göz rahatsızlığının beyinden kaynaklandığını bildirmektedir. Çeşitli ırkların gözlerini kıyaslamakta ve farklarını açıklamaktadır.
Şâzilî, Mısır’daki göz hastalıklarından bahseden ilk ilim adamıdır. Daha önce yaşamış olan Mısırlı göz hekimleri göz hastalıkları hakkında bilgi vermemişlerdi.
Eserin üçüncü kısmında Şâzilî, sıra ile göz kapağı, kornea ve göz merceği ile ilgili hastalıkları ele almaktadır. Gözün her bir bölümü için pek çok sayıda rahatsızlık (sâdece göz kapakları için otuzaltı adet) anlatmaktadır. Hastalığın gelişmesine göre, dört türlü trahomdan bahsetmektedir. Ali bin Îsâ tarafından bahsedilmeyen, fakat Şâzilî’nin ele aldığı diğer göz hastalıkları arasında ihtilac, gözkapağı kanseri ve göz seğrimesi vardır. Ali bin Îsâ konjonktiva hastalıklarından onüçünü sayarken, Şâzilî, Muhammed bin Ali Necîbuddîn Semerkandî’yi tâkiben iki tâne daha ilâve etmiştir. Kabızlığın, kötü hazmın, baş ağrısının görmeye te’sir ettiğini fark etmiştir. Kornea ile ilgili olarak onüç rahatsızlık sıralamaktadır.
Beşinci bölümde tıbbî maddeler incelenmektedir. Pek çoğu İbn-i Baytar’dan alınan bilgiler alfabetik sıralanmıştır. Bütün bunların yanında bu eser, bütünlüğü ve oldukça orijinal olması yönünden dikkat çekicidir. Her bir grub hastalık için eserde patolojik özellikleri yönünden izahta bulunmuştur. Halîfe bin Ebi’l-Mehâsin gibi, bâzı hastalıklara belirli yaş dönemlerinde daha sık rastlandığını, Şâzilî de bildirmiştir. Hastalıkla ilgili verdiği açıklamalarda; “Bu hastalık tedâvî edilebilir” veya “korkulur” veya “tedâvî edilmez” ibâreleri koymuştur.
Şâzilî, merhametli ve tecrübeli bir tabîb idi. Kendi mesleği ile ilgili eserlerin hepsini incelerdi. Devâmlı tecrübeler yapardı. Yazdığı eserinin değişik bir yönü de oftalmoloji konusunda İslâm âleminde, yazılan eserlerin kıymetlilerinden olmasıdır.

 1) Introduction to The History of Science; cild-3, sh. 1723
 2) Mu’cem-ül-müellifîn; cild-5, sh. 18
 3) Keşf-üz-zünûn; cild-2, sh. 1171
 4) Îzâh-ül-meknûn; cild-2, sh. 123
 5) Brockelmann; Gal-2, sh. 237, Sup-2, sh. 170