Bütün gazâlarda bulundu. Hazret-i Ebû Bekr zamânında Yemâme cenginde şehîd düştü. Nesebi; Sâbit bin Kays bin Şemmas bin Züheyr bin Mâlik bin İmrüül-kays bin Mâlik bin Sa’lebe bin Ka’b bin Hazrec’tir. Künyesi, Ebû Muhammed veya Ebû Abdurrahmân olup; lakabı, Hatîb-i Resûlullah veya Hatîb-ul-Ensâr’dır. Hicretten evvel îmân etti. Hazret-i Sâbit bin Kays, fesâhat ve belâgat ile çok güzel konuşur, dinleyenleri hayrân bırakırdı. Bu hasleti, sevgili Peygamberimiz tarafından sevilir ve takdîr edilirdi.
630 (H.9) senesinde Benî Temîm’den 80-90 kişilik bir hey’et, Peygamber efendimizin yüksek huzûrlarına gelerek; “İzin verirseniz, sizinle övünme yarışı yapmak istiyoruz” dediler. Peygamber efendimiz de; “Hatibinize izin verdim. Konuşsun” buyurdular. Utarid ismindeki hatîb ayağa kalktı. Zengin olduklarını, paralariyle iyi işler yaptıklarını, doğu halkının en güçlüsü olduklarını, sayıca çok ve savaşa çabuk hazırlandıklarını, halkın reisleri ve en fazîletlileri olduklarını sayıp döktü. Sonunda da; “Bizim gibi fazîletlere sâhib olabileniniz varsa çıksın da görelim!” deyip oturdu. Peygamber efendimiz, hazret-i Sâbit bin Kays’a cevâb vermesini emir buyurdular. Sâbit bin Kays (r.anh) şöyle cevâb verdi: “Hamd, Allahü teâlâya mahsûstur. Ben O’na hamd ederim ve O’ndan yardım isterim. O’na îmân eder, O’na güvenirim. Ben, Allah’dan başka ilâh olmadığına, O’nun bir olduğuna, eşi, ortağı ve benzeri bulunmadığına îmân ederim. Göklerde ve yerlerde ne varsa hepsini yaratan, yaşatan O’dur. O’nun ilmi her şeyi içine almıştır. Gizli ve açık her şeyi bilir. Kâinattaki her şey, O’nun lütfu ve ihsânıdır. Bizi hâkim kılması da bu ihsânlarından biridir. Allahü teâlâ, mahlûklarının en hayırlısı ve en güzelini peygamber olarak gönderdi. O Peygamber ki, insanların en iyisi, en doğru sözlüsüdür. Soyu en asîl soydur, îtibârca en fazîletli olandır. O, insanların en cömerdi, en güzeli, en hayırlısıdır. O emindir. Her bakımdan insanların en üstünüdür. Hiç bir kimse, hiç bir bakımdan O’nun üstünde değildir. O’nu yaratan böyle yaratmıştır. Allahü teâlâ O’na kitabını indirdi. O yüce Peygamber insanları Allahü teâlâya ve kendisine îmân etmeye dâvet etti. Biz O’nun bu dâvetini kabûl ettik. O’na tâbi olduk. Bu dâveti kabûl edenler, kavmimizin en hayırlıları oldular. Bundan sonra, bu dâvete karşı gelenlerle, bozuk yol tutanlarla Allah yolunda cihâd edeceğiz; Allah’a ve Resûlüne îmân edenlerin canlarını ve mallarını koruyacağız. Allahü teâlâya hamd olsun ki bizleri, kendine ve Resûlüne îmân etmekle, Resûlünün yardımcıları olmakla ve dîninin yayılması için vâsıta olmakla şereflendirdi. Ben bunları söylüyorum. Allahü teâlâdan kendim ve bütün mü’minler için af ve âfiyet dilerim. Ves-selâmü aleyküm.”
Temîm hey’etinin şâiri Zibrikan bin Bedr ayağa kalkıp söz aldı ve şiirini okudu. Sevgili Peygamberimiz, bu şiire hazret-i Hassan bin Sâbit’in cevâb vermesini emir buyurdular. Hazret-i Hassan bin Sâbit aynı vezin ve kâfiyede söylediği uzun bir şiir ile Zibrikan bin Bedr’e cevâb verdi. İslâm hatîb ve şâirinin, Benî Temîm’in hatîb ve şâirini bastıracak şekilde hutbe ve şiir okumaları, Peygamber efendimizi ve diğer müslümanları çok sevindirdi. Benî Temîm’in reislerinden Akra bin Habis, Peygamber efendimiz için; “Bu zât muvaffak olmuştur. Vallahi, O’nun hatîbinin hitâbeti ve O’nun şâirinin şiiri bizimkinden daha güzel, ses ve sedâları da bizimkinden daha gür ve daha tatlıdır. Bu zât, Allahü teâlâ tarafından korunuyor, destekleniyor” diyerek, Peygamber efendimize yaklaştı ve Kelime-i şehâdet getirip müslüman oldu. Sevgili Peygamberimiz; “Bundan önceki hâlin sana zarar vermez” buyurdu. Bundan sonra, Benî Temîm hey’etinin diğer fertleri de müslüman oldular. Peygamber efendimiz, onları çeşitli hediyyelerle taltif ettiler.
632 (H.11) senesinde Tuleyha isminde birisi, Peygamber olduğunu iddiâ etti. Halîfe hazret-i Ebû Bekr, Hâlid bin Velîd komutasında bir orduyu Tuleyha bin Huveylid’i yola getirmek üzere gönderdi. Bu ordunun bir kanadına hazret-i Sâbit bin Kays kumandanlık yaptı.
Hazret-i Ebû Bekr’in hilâfetinin ikinci senesinde, Hâlid bin Velîd (r.anh) kumandasında, müslüman ordusu Müseylemet-ül-Kezzâb ile Yemâme’de çarpıştı. Bu savaşta Müseyleme ve 20 bin mürted öldürüldü. Buna karşı ikibin İslâm askeri şehîd oldu. Şehîdler arasında Peygamber efendimizin hatîbi Sâbit bin Kays da vardı.
Hazret-i Sâbit bin Kays, çok cömerd idi. Bir günde beşyüz ağacın hurmalarını toplayıp hepsini sadaka vererek evi için hurma bırakmadı. Bunun üzerine En’âm sûresi, 141. âyet-i kerîmesinde meâlen; “Ekini hasad ettiğiniz zaman, fakirlerin hakkını verin ve israf etmeyin. Allahü teâlâ israf edenleri elbette sevmez.” buyruldu.
Hazret-i Sâbit bin Kays, Peygamber efendimiz sallallahü aleyhi ve selleme karşı çok hürmetli idi. Peygamber efendimiz de onu sever, bu sevgisini zaman zaman bildirirlerdi. Hazret-i Sâbit bin Kays, bir gün hastalandı. Resûl-i ekrem onu ziyâret ederek; “Ey Allah’ım! Sâbit bin Kays bin Şemmas’ın hastalığına şifâ ver!” diye duâ buyurdular.

CENNET’Î VÂDEDİYORUM !..
Peygamber efendimiz, Medîne-i münevvereyi teşrif ettikleri zaman, müslümanlar bayram yapıyor, fevkalâde sevinç içerisinde coşuyorlardı. Hazret-i Sâbit bin Kays, Paygamber efendimizi karşıladı. Son derece, fasih ve beliğ olarak; “Biz kendimizi ve çocuklarımızı nelerden koruyorsak, sizi de onlardan koruyacağız. Buna karşılık bize neyi vâdediyorsunuz?” şeklinde güzel sözler söyledi. Peygamberimiz, bu samimî karşılama ve suâle karşı tek kelime ile cevâb verdiler: “Cennet”. Orada olan herkes bu cevâbdan çok memnun olup, hepsi; “Râzıyız” dediler. Peygamber efendimiz burada olduğu gibi, hayatları boyunca hiç bir kimseye, dünyâya âit bir şey vâd etmediler. Kendisine tâbi olanlara, Allahü teâlânın rızâsını, Cennet’i, iki cihan seâdetini müjdelediler. Zâten, Eshâb-ı kirâmın hepsi, Peygamber efendimize, bu güzel niyyet ve maksadlarla tâbi oldular. Başka şeylere kıymet vermediler.

1) İbn-i Hişâm; cild-3, sh. 253
2) Megâzî; cild-2, sh. 518
3) Târih-ul hâmis; cild-1, sh. 560
4) İnsân-ül-uyûn; cild-2, sh. 671
5) Tam İlmihâl Seâdet-i Ebediyye; sh. 1059
6) El-A’lâm; cild-2, sh. 98
7) İslam Âlimleri Ansiklopedisi; cild-2, sh. 14