Aslen Moğol ırkındandır. Babası, Taşkend ve çevresinde hükümrân olan Moğol Barlas aşîreti reîslerinden Emir Turagay, annesi Tekine Hâtun’dur. 1336 senesinde Türkistan’ın Şehr-i Sebz civârındaki Hoca İlgar köyünde doğdu.
Timur Hân’ın babası Emir Turagay, zamanın büyük evliyâsı Emir Külal hazretlerinin talebesi olup temiz, afif, sâlih bir müslümandı. Emir Turagay aynı zamanda Çağatay Hânlığı’na hükmeden hânı tahttan indirip tahta çıkaran emirler arasındaydı. Âlimleri ve Allah dostlarını çok seven Emir Turagay, oğlu Timur’a da âlim ve sâlihlerle berâber olmasını, Allah dostlarını üzmemesini nasîhat ederdi. Timur Hân’a aklî ve naklî ilimler ile kumandanlık bilgilerini ehil hocaların elinden öğretti. Şeyh Şemseddîn Gülâl’i, hoca tâyin etti. Timur, babasının vefât etmesi ile emirler arasında geçimsizlikler yüzünden, memlekette anarşinin hâkim olması üzerine siyâsete karıştı. Dost ve düşmanını gâyet iyi bilen ve kuvvetli bir siyâset tâkib eden Timur Hân, bir kaç kişilik bir âile çevresinden meydana gelen kuvvetlerini kısa zamanda çoğaltıp, bir çok sıkıntılara katlandıktan sonra Belh emîri oldu.
Çok mütevâzî, sâde ve dervişane bir yaşayışı olan Timur Hân, bir gün adamları ile birlikte yeşillik bir yerde oturmuş, âlimlerin üstünlükleri ile velîlerin kerâmetlerinden konuşuyorlardı. O sırada biraz ötelerden bir topluluğun geçtiğini gördüler. Timur Hân, soruşturup, o geçenlerin Emîr Külâl hazretleri ve talebeleri olduğunu öğrendi. Hemen kalkıp, bizzat kendisi koştu ve edeble o büyük velînin huzûruna vardı; “Efendim, himmet edip, meclisimizi şereflendirseniz, biz de sohbet ve nasîhatlerinizden istifâde etsek” diye yalvardı. Bunun üzerine Emîr Külâl; “Dervişlerin sözleri gizli olur. Bu bizim vazifemiz değildir. Mânevî bir işâret olmadıkça bir şey söyleyemeyiz. Hiç bir zaman kendinden bir söz söyleme ve gâfil olma. Önüne mühim bir işin çıkacağını ve bunda muvaffak olacağını görüyorum” buyurdu. Sonra yola devâm ettiler. Evine varınca, zâviyesinde bir müddet durup, yatsı namazı vaktinde dışarı çıktı. Cemâatle namaz kıldıktan sonra başını önüne eğip bir müddet öylece oturdu. Hemen talebelerinden Şeyh Mensûr’u yanına çağırdı ve; “Hiç durma sür’atle Emir Timur’a git! Söyle, derhâl Hârezm tarafına harekete geçsin. Eğer oturuyorsa hemen kalksın, ayakta ise harekete geçsin, hiç durmasın. Çünkü bana onun ve oğullarının bütün memlekete baştan başa hâkim olacağı bildirildi. Hârezm’i alınca, Semerkand’a yürüsün” dedi. Haberi götüren Şeyh Mensur, Timur Hân’ın yanına girince, onu ayakta bekler buldu. Haberi aynen, iletti. Timur Hân, bu haber üzerine derhâl ordusunu harekete geçirdi. O, harekete geçip gideceği yolun yarısına vardığı sırada, düşmanları Timur Hân’ın çadırına hücûm ettiler. Fakat o çoktan yola çıkmıştı. Timur Hân, Hârezm’i aldı. Sonra Semerkand üzerine sefere çıktı ve orayı fethetti. Böylece birbiri ardından pek çok zafer kazandı ve işleri dâima iyi gitti.
Timur Hân, Semerkand’da yerleşince, Buhârâ’ya gitmeyi arzu etti. Bu sebeple Emîr Külâl hazretlerine haber günderip; “Bizim Buhârâ’ya gelmemize müsâade ederler mi? Şâyet izin verilmezse, kendilerinin Semerkand’ı teşrif etmelerini arzu ediyoruz. Nasıl buyururlarsa öyle yapalım” dedi. Timur Hân’ın bu arzusu üzerine Emir Külâl; gelmesini ve gitmeyi kabûl edemiyeceğini, yalnız kendilerine duâ ettiğini söyledi. Bunları bildirmek ve Timur Hân’la görüşmek üzere oğlu Emîr Ömer’i vazifelendirdi. Oğlunu gönderirken şöyle dedi: “Ey oğlum! Emir Timur’a söyle! Eğer Allahü teâlânın râzı olduğu yolda yürümek istiyorsa, takvâ ile adâletten hiç ayrılmasın ve bunları kendine şiâr edinsin ki, kıyâmet günü kurtulabilsin! Yine bizim ve talebelerimizin her zaman kendisine duâ ettiğimizi söyle. Eğer dünyâya meyil ederse, bu duâların faydasına kavuşamaz.” Emîr Ömer, Semerkand’a gidip Timur Hân ile görüştü ve babasının söylediği şeyleri aynen bildirdi. Timur Hân, Emîr Külâl hazretlerinin nasîhatlerini can kulağı ile dinleyip takvâ ve adâletten ayrılmayacağına, işlerinde dâima Allahü teâlânın rızâsını gözeteceğine dâir söz verdi.
Yedi senede Irak’ın kuzey ve güneyini zabtetti. Bağdâd’a müslümanların coşkun sevgi gösterileri ile girdi. Önceleri halk, Moğol korkusundan çok üzülüyordu. Timur Hân’ı da önceki Moğollar gibi çapulcu ve zâlim zannediyorlardı. Timur Hân’ın sâlih bir müslüman, âlim ve evliyâ dostu olduğunu görünce, kısa zamanda herkes tarafından sevildi. Âlimler çevresinde toplandı. Devrin büyükleri onun sarayında bir araya geldi. Zâlim Moğol hükümdârı Hülâgû tarafından yakılarak ortadan kaldırılan İslâm kitapları ve öldürülen âlimler ile duraklama gösteren din bilgileri yeniden canlanıp yayıldı. Zamânında Şâh-ı Nakşibend Behâeddîn-i Buhârî, Seyyid Şerîf Cürcânî, Sa’deddîn Teftâzânî gibi âlimler yetişti.
Timur Hân, İslâm ülkeleri arasında birliği te’min edip, ehl-i küfrü yerle bir etmek, Allahü teâlânın dînini yaymak niyetiyle, müslüman memleketlerin hükümdârlarına mektuplar yazıp, kendisine itâat etmelerini istedi. Hattâ bir kısmına para ve hediyeler de gönderdi. Kendisini Moğol Devleti’nin vârisi olarak görüyor ve Moğolların hâkim olduğu yerlerde hâkimiyet iddiâ ediyordu. 1389 senesine kadar İran ve Gürcistan’a seferler düzenledi. Moğol prensi Toktamış’ı destekleyip, Altınordu Devleti’ne hükümdâr yaptı. Toktamış ihânet edip, Timur’un topraklarına saldırınca, 1390 ve 1391 senelerinde Altınordu üzerine iki sefer düzenleyen Timur Hân, İtil ırmağının doğusuna kadar olan yerlere sâhib oldu. 1399’da Hindistan üzerine bir sefer düzenleyip, Kuzey Hindistan’ı fethetti.
İlme, âlimlere ve Allah dostlarına çok kıymet veren, onların ölüsüne, dirisine hürmet gösteren, o büyüklerin talebelerine hizmetle şereflenen Timur Hân, İslâmiyeti yıkmak, müslümanları doğru yoldan saptırmak istiyenlere karşı şiddetle muâmele elti. Yahûdî olduğunu gizleyip, kendi sapık fikirlerini İslâmiyet diye yaymağa kalkan, haram para helâl deyip, kendini tanrı îlân etme cür’etini gösteren Fadlullah-ı Hurûfî adındaki sapığı öldürttü. Oğlu Mîrânşâh’a verdiği emir üzerine, bütün hurûfî tekkeleri ortadan kaldırıldı. Hurûfî sapıklıklarının merkezi hâline gelen Esterâbâd şehrini tamâmen dağıttı. Timur Hân’ın 1393 senesinde gerçekleştirdiği bu hayırlı hareket, Ehl-i sünnet müslümanları arasında memnûniyetle karşılandı.
Sultan Yıldırım Bâyezîd’in ortadan kaldırdığı beyliklerin beyleri, Osmanlı sultânını Timur Hân’a şikâyet ettiler. Hakkında olmadık şeyler söylediler. Timur Hân’ın önünden kaçan bâzı beyler de, gelip Yıldırım Bâyezîd’e Timur’u kötülediler. Böylece iki hükümdârın arasını açtılar. Bunun üzerine Timur Hân, Anadolu’ya geldi ve Ankara yakınlarında Çubuk ovasında yapılan savaşta Osmanlı ordusunu yenerek (1402) Yıldırım Bâyezîd Hân’ı esir etti. Ona çok iyi muâmele etti. Ancak Osmanlı sultânı Yıldırım Bâyezîd Hân, hastalanarak Akşehir’de vefât etti. Timur Hân da, Anadolu’yu eski sâhiplerine havâle edip, mümtaz âlimleri yanına alarak ülkesine döndü. Otuzbeş senelik hükümdârlığı netîcesinde Çin’e ve Dehli’ye kadar bütün Asya’yı, Irak ve Suriye’yi, İzmir’e kadar Anadolu’yu aldı. Bütün hazırlıklarını yapıp, ikiyüzbin kişilik bir ordu ile Çin seferine çıktı. Otrar’a vardığı sırada hastalanıp, onsekiz gün sonra vefât etti (1405). Ölümünden haberdâr olan bir Allah dostu; “Timur öldü. îmânı da birlikte götürdü” buyurdu. Timur Hân bütün müslümanların arzu ettiği îmânla göçmek nîmetine kavuşmuştu.
İlim sâhibi olan ve âlimleri çok seven Timur Hân, fethettiği ülkelerden getirdiği âlimlere memleketinde çeşitli imkânlar sağladı ve bir çok medrese yaptırdı. Başşehri olan Semerkand’ı yeniden îmâr ederek san’at eserleri ile süsledi. Kendi yazdığı kânunlar ve tüzüklerle devletin düzenini sağladı. Kendi târihini kendi yazdı. Çağatay lehçesinde yazdığı bu eserler, daha sonraları Farsçaya ve Avrupa dillerine tercüme edildi. Timur Hân’ın âdil ve dindar, temiz bir müslüman olduğu herkes tarafından anlaşılıp öğrenildi. Ancak Osmanlı târihçileri, Yıldırım Bâyezîd Hân’la yaptığı savaştan dolayı onu haksız yere kötülemektedirler.

GÂZİ BÂYEZÎD BAHÂDIR HÂN’A !..
Timur Hân savaş öncesi Yıldırım Bâyezîd Hân’a birkaç defâ mektup yazarak, dost olmayı arzu etmişti. Timur Hân’ın, Sultan Yıldırım Bâyezîd’e gönderdiği ilk mektub şöyledir:
“Azamet ve saltanâtın nûrları her şeyin üzerine ışıldayan, ihâta ve ihsânının eserleri kâinatın her tabakasını aydınlatan Allahü teâlâya hamd olsun! Mutlak olarak en şerefli din ile gönderilen, en yüksek fazîletler ve en iyi ahlâk ile övülen Peygamberine salât ve selâm olsun! Yüksek Âline, kerîm Eshâbına ve kıyâmete kadar iyilikte onlara tâbi olanlara en iyi duâlar olsun.
Emîr-i a’zam Timur-i Gürgan’dan, Arab olmayan emirlerin en âdili, düşmanlarına çekilmiş Allah’ın kılıcı ve rahmeti, kullarından sevdiklerinin işlerini görmek için gönderilmiş Allah’ın beldelerinin koruyucusu, kullarının yardımcısı, düşmanı ve münkirleri ortadan kaldıran, gâzi ve mücâhidlerin sığınağı, müslümanların hudûdlarını kollayan, Hakk’ın, dünyânın ve dînin celâli Gâzi Bâyezîd Bahâdır Hân’a!…
Zâtı âliniz ile zâhiren bir dostluk ve ahbâblığımız, görüşmemiz hiç bir yolla müyesser olmadı. Haberciler ile mektuplar göndermek, ülfet kâideleri, dostluk akîdlerini te’kid eden hareketler olmadı. “Bize itâat uğrunda mücâhede edenlere biz, elbette bize ulaşan yollarımızı gösteririz” meâlindeki Ankebût sûresi 69. âyet-i kerîmesinin icâbı olarak, biz de doğuda kâfirlerle gazâ, bâgî ve şer tâifeleri ile cihâdla meşgûlüz. Dînin alâmetlerini yüceltmek, Peygamberlerin efendisinin dînini uzak yerlere, en ücrâ köşelere kadar yaymağa gayret ve cehd ediyoruz. Siz de batıda; sapık fırkalarla, dîne muhalif olanlarla ve hak dîni inkâr edenlerle; “Allah kendi yolunda (kısımları) birbirine kenetlenmiş bir binâ gibi saf bağlayarak çarpışanları sever” meâlindeki Saf sûresi dördüncü âyet-i kerîmesi hükmünce, güzel çalışmalar, büyük gayretler gösteriyorsunuz. Bütün gayretinizi dîne yardım etmek, İslâm’ı kuvvetlendirmek, Allah’ın dîninin kâide ve esaslarını yaymağa harcamışsınız ve bu sebeple bütün mü’minler emniyet ve huzûr içinde, rahat ve isteklerine kavuşmuş hâlde yaşamaktadırlar.
Bu güzel haberleri duymakla günden güne isteklerinize yardım edenler artmakta, maksûd ve matlûb sebepleri çoğalmakta, rahatlık ve emellere kavuşma ve emniyet içerisinde yaşama imkânları artmaktadır. Muhakkak ki, “Allah’ın İslâm nûru ile kalbine genişlik verdiği kimse, Rabbinden bir nûr, hidâyet üzeredir” meâlindeki Zümer sûresi 22. âyet-i kerîmesinde bildirilen zînetle süslenen Muhammed aleyhisselâmın dîninin mertebelerini ve İslâm dîninin esaslarını batıda; cihâd, gazâ ve harb ile yüceltmek ve; “İslâm’dan başka din arayanın dîni kabûl olunmaz” meâlindeki Âl-i İmrân sûresi 85. âyet-i kerîmesinin mânâsını kalbinde tutan her devlet sâhibi, Hak teâlâdan te’yid, tevfîk ve çeşit çeşit saâdet, yardım ve kerâmetler, iyilikler görsün. Her gün o hânedânın cemiyeti daha parlak ve o ocağın ikbâl yıldızı daha yüksek olsun. Nitekim cenâb-ı Hak, Hadîd sûresinin 29. âyet-i kerîmesinde meâlen; “Muhakkak ki, iyilik ve üstünlük Allah’ın yed-i kudretindedir. Onu dilediğine verir” buyurmuştur.
O memleketleri elinde tutana, en güzel duâların misk kokularını, güzel medhlerin temiz râyihalarını bildiren bu mukaddimeler, muhabbet ve şefkatin çokluğunu bildiren birer hediyedir. Dâima nusret bağçesinin parlaklığı sebebiyle ve; “Sâlihlerin duası kabûl olunur” haberiyle sâlih dualar dilîmizdedir. Kabûl, tevfik ve inâyet Allahü teâlâdandır.
Mükemmel bir müslümanlığın sıdk ve sadâkatinin îcâbı olarak ve bildirilen muvafık ifâde ve uygun şartlara riâyetle “Sâdıklarla olun” emrine uyarak, dostluk yollarında yürümek ve muhabbet zincirini harekete getirmek, muhakkak ki, iki tarafın da iyiliğine ve faydasınadır. “Doğru söz söyleyin ki, Allah size işlerinizi düzeltip muvaffakiyet versin” meâlindeki Ahzâb sûresi 70 ve 71. âyet-i kerîmelerine ve; “Teşebbüs et, hür olmak için” mısraına uyarak, aramızın iyi olması gerekir.
……………..
Buraya kadar yazdıklarım dostluk ve sevgimizin çokluğu sebebiyledir. Durumları siz de öğrenmiş oldunuz. İyi himmet ve gayretlerimize yardımcı olunuz. Size karşı çeşitli münâsebet ve rızâmı gözetiniz. Unutmayınız. Dâima istiyorum; öyle sebebler ve istekler çıksın ki, tarafımıza elçiler ve mektuplar gönderiniz. Hangi şekilde olursa olsun elçi ve haberci gönderip, zât-ı şerîflerinizin sıhhat haberlerini ve devlet işlerinin intizâmını bildirmekle bizleri sevindiriniz de, dostluğumuzu pekiştirsin. Daha yazmayayım. Vesselam, aleddevâm, evvelen ve âhiren.”

1) Tüzükât-ı Timur (Mustafa Rahmi Tercümesi İstanbul-1920)
2) Zafernâme (Şerâfeddîn Ali Yezd) Tahran-1917
3) Acâib-ül-makdûr fî nevâib-i Timur Târih-i Timur-i Gürgân (İbn-i Arabşâh'dan Nazmi-zâde Hüseyn Mürtezâ tercümesi); İstanbul-1860)
4) Tam İlmihâl Seâdet-i Ebediyye; sh. 677, 1076
5) Rehber Ansiklopedisi; cild-16, sh. 277
6) Âgâh-i Seyyid Emir Külâl (Mevlânâ Şihâbüddîn) Gulam Mustafa Hân neşri, Karaçi
7) Düstur'ul İnşâ (Sarı Abdullah Efendi) Süleymâniye Kütüphânesi E'ad Efendi Kısmı
8) İslam Âlimleri Ansiklopedisi; cild-13, sh. 98
9) Kamûs-ül-a’lâm; cild-3, sh. 1726
10) Introduction to The History of Science; cild-3, sh. 1467